EuroLeague sẵn sàng cạnh tranh nếu không đạt thỏa thuận với NBA Europe

Giữa lúc NBA Europe chuẩn bị ra mắt vào năm 2027, Giám đốc điều hành EuroLeague Tchous Bueno vừa gửi đi một thông điệp quan trọng tới giới bóng rổ châu Âu. Phát biểu trên được đưa ra trong bối cảnh hai tổ chức bóng rổ hàng đầu thế giới đang đứng trước ngã rẽ lịch sử: hoặc bắt tay hợp tác, hoặc đối đầu trực tiếp ngay trên sân chơi vốn đã rất cạnh tranh ở châu Âu. Bối cảnh của tuyên bố này bắt nguồn từ việc NBA – giải đấu giàu nhất hành tinh – công bố kế hoạch thành lập NBA Europe, một giải đấu chuyên nghiệp mới dự kiến vận hành từ năm 2027. Theo các thông tin được Reuters trích dẫn, NBA dự kiến phân phối tới 10 tỷ USD trong thập kỷ đầu tiên hoạt động của giải đấu mới. Con số khổng lồ đó cho thấy mức độ cam kết tài chính chưa từng có của NBA đối với thị trường châu Âu, đồng thời đặt ra câu hỏi sống còn cho EuroLeague – giải đấu vốn đã thống trị bóng rổ châu lục trong nhiều thập kỷ. Tchous Bueno, Giám đốc điều hành EuroLeague, không che giấu quan điểm: nếu không thể đạt được thỏa thuận với NBA Europe, EuroLeague sẽ buộc phải tiếp tục các kế hoạch của riêng mình. Phát biểu này được đưa ra khi EuroLeague đang chuẩn bị mở rộng hệ thống giải đấu, một động thái được giới phân tích đánh giá là vừa để tăng cường sức mạnh đàm phán, vừa là phương án dự phòng cho kịch bản cạnh tranh trực tiếp. Điểm nhấn quan trọng trong thông điệp của Bueno là sự khẳng định giá trị bản sắc của các câu lạc bộ EuroLeague. Trong khi NBA Europe có lợi thế về tiềm lực tài chính và sức hút thương hiệu toàn cầu từ NBA, các CLB EuroLeague sở hữu lịch sử kéo dài hơn 100 năm với cộng đồng người hâm mộ trung thành ở từng thành phố, từng quốc gia. Đó là tài sản thương hiệu khó có thể sao chép bằng tiền. Bueno nhiều lần nhấn mạnh yếu tố “bản sắc địa phương” như một vũ khí chiến lược của EuroLeague trong bất kỳ cuộc đàm phán nào. Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn cảnh báo về nguy cơ “phân mảnh giá trị” nếu hai giải đấu cùng tồn tại và cạnh tranh trực tiếp. Phân mảnh sẽ tác động tiêu cực tới nhiều khía cạnh: hệ thống thể chế, hợp đồng thương mại, bản quyền truyền hình, cũng như sự hiện diện của người hâm mộ trong các nhà thi đấu. Đây là lập luận điển hình của một tổ chức đương nhiệm – EuroLeague – khi phải đối mặt với một đối thủ mới nổi nhưng giàu tiềm lực. Câu hỏi đặt ra là liệu NBA có chia sẻ cách nhìn này hay không. Về phía NBA, Thủ ủy Adam Silver từng gọi Tchous Bueno là “bạn của tôi”, đồng thời thừa nhận giữa hai bên vẫn tồn tại “những điểm ma sát” trong quan hệ. Chi tiết này cho thấy mối quan hệ cá nhân ở cấp cao nhất vẫn có thể tạo điều kiện cho một thỏa thuận vào phút chót, bất chấp những tuyên bố cứng rắn trước báo giới. Song, diễn biến thực tế cho thấy cả hai phía đều đã chuẩn bị sẵn sàng cho tình huống cạnh tranh. NBA Europe có kế hoạch ra mắt cụ thể, trong khi EuroLeague cũng chủ động mở rộng hệ thống của mình. Các nhà phân tích cho rằng sự xuất hiện của NBA Europe, nếu thành hiện thực, sẽ tạo ra một cú chấn động lớn đối với thị trường bóng rổ châu Âu. Không chỉ dừng lại ở cấp độ giải đấu, sự kiện này còn kéo theo nhiều thay đổi về mặt thương mại, truyền thông, tuyến cầu thủ trẻ và cả mối quan hệ với Liên đoàn bóng rổ quốc tế (FIBA). Mặc dù bài viết không đề cập trực tiếp đến FIBA, việc cả EuroLeague lẫn NBA đều muốn giải quyết bài toán quản trị một cách song phương cho thấy một thực tế: quyền lực điều hành bóng rổ châu Âu đang dần dịch chuyển khỏi các cơ quan truyền thống. Một điểm đáng chú ý nữa là 10 tỷ USD trong 10 năm hoạt động của NBA Europe không hẳn là khoản đầu tư trực tiếp, mà có thể là con số doanh thu dự kiến, nghĩa là rủi ro thực tế của NBA có thể thấp hơn nếu giải đấu ngay từ đầu đã thu hút được nguồn thu từ bản quyền truyền hình, tài trợ và bán vé. Tuy nhiên, quy mô cam kết vẫn là rất lớn. Trong bối cảnh NBA đã thành công tại Bắc Mỹ và có tham vọng vươn ra toàn cầu, việc rót vốn vào châu Âu là một bước đi tự nhiên. Với EuroLeague, tình thế hiện tại mang tính phòng thủ nhưng không có nghĩa là cam chịu. Việc chuẩn bị mở rộng có thể là chiến lược nhằm nâng cao giá trị định giá của giải đấu trước khi bước vào bàn đàm phán với NBA. Nếu trở thành đối tác, EuroLeague muốn có một vị thế ngang hàng; nếu trở thành đối thủ, EuroLeague cần phải cho thấy mình đủ sức chống đỡ. Sự cạnh tranh tiềm tàng giữa hai giải đấu, nếu xảy ra, sẽ không chỉ ảnh hưởng đến các CLB và người hâm mộ của EuroLeague, mà còn tác động trực tiếp tới các cầu thủ châu Âu – vốn là lực lượng đang ngày càng khẳng định vị thế tại NBA. Sự xuất hiện của NBA Europe có thể tạo ra thêm nhiều cơ hội việc làm và thu nhập cho các cầu thủ, đồng thời giúp phát triển tài năng trẻ ngay tại châu Âu thay vì phải vượt Đại Tây Dương sang Mỹ. Tuy nhiên, nếu không có sự điều phối hợp lý, nguy cơ chảy máu nhân tài và rối loạn trong hệ thống chuyển nhượng là điều khó tránh khỏi. Các chuyên gia thể thao đang quan sát những tín hiệu rất chặt chẽ. Việc một số CLB hàng đầu châu Âu như Real Madrid, FC Barcelona hay CSKA Moscow sẽ đứng về phía nào đóng vai trò then chốt. Lòng trung thành của họ sẽ cho biết tương lai của bóng rổ châu Âu sẽ được định hình theo hướng nào. Nếu các ông lớn này nhận thấy lợi ích tài chính từ NBA Europe lớn hơn, EuroLeague có thể bị suy yếu nghiêm trọng. Ngược lại, nếu cộng đồng người hâm mộ và truyền thống địa phương đủ sức nặng, các CLB có thể ở lại trụ vững. Bueno dường như rất hiểu điều này khi liên tục đề cao câu chuyện “100 năm bản sắc”. Ông muốn truyền tải thông điệp rằng EuroLeague không chỉ là một giải đấu, mà là nơi gắn kết lịch sử và văn hóa bóng rổ châu Âu. Nhưng trong thế giới thể thao hiện đại, nơi dòng tiền chi phối ngày càng nhiều quyết định, câu chuyện truyền thống nhiều khi không đủ sức giữ chân các nhà đầu tư. Về phần NBA, việc khởi động NBA Europe dù có hay không có EuroLeague vẫn sẽ được tiến hành theo đúng kế hoạch. Adam Silver và đội ngũ của ông có thừa kinh nghiệm trong việc khai phá các thị trường mới, từ NBA Africa cho đến NBA China. Họ hiểu rằng việc xây dựng một giải đấu mới không cần phải xin phép các đơn vị đương nhiệm. Chính vì vậy, áp lực hiện tại đang đè nặng lên vai EuroLeague nhiều hơn. Một kịch bản khả dĩ là cả hai bên sẽ đạt được thỏa thuận hợp tác mang tính giai đoạn: NBA Europe có thể ra mắt vào năm 2027 với sự tham gia của một số CLB EuroLeague, nhưng vẫn nằm trong khuôn khổ điều hành chung với EuroLeague. Hợp tác kiểu này giúp NBA giảm thiểu rủi ro chính trị và pháp lý, đồng thời cho EuroLeague cơ hội chia sẻ nguồn lực tài chính mà họ đang rất thiếu. Tuy nhiên, mức độ tin cậy của kịch bản này vẫn chưa được kiểm chứng qua các tuyên bố chính thức. Nhìn về phía trước, EuroLeague với những câu lạc bộ giàu truyền thống vẫn có những lợi thế riêng. Sự cuồng nhiệt của người hâm mộ châu Âu trong các sân bóng tại Athens, Belgrade, Istanbul hay Barcelona là điều mà NBA khó có thể tái tạo ngay lập tức. Bóng rổ tại châu Âu khác xa mô hình giải trí thuần túy kiểu Mỹ – nó gắn với câu lạc bộ, với màu áo, với những giai thoại kéo dài qua nhiều thế hệ. Nếu NBA Europe không tôn trọng yếu tố văn hóa này, rất có thể họ sẽ gặp phải sự kháng cự âm thầm nhưng bền bỉ. Cũng cần nhắc tới vai trò của người hâm mộ tại Việt Nam. Trong những năm gần đây, bóng rổ ngày càng được yêu thích ở thị trường Việt, với sự quan tâm đặc biệt dành cho NBA và các giải đấu châu Âu. Sự kiện NBA Europe ra đời sẽ mở ra cơ hội xem các trận đấu đỉnh cao ngay trên sóng truyền hình với khung giờ thuận lợi hơn so với các trận đấu tại Mỹ. Với người hâm mộ Việt Nam, việc EuroLeague và NBA Europe hợp tác hay cạnh tranh cũng sẽ ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm bóng rổ mà họ được thưởng thức. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, mọi chuyện vẫn chỉ dừng ở mức nhận định. Tuyên bố của Tchous Bueno cho thấy EuroLeague không có ý định ngồi yên chờ đợi. Việc chuẩn bị mở rộng, cùng với những cảnh báo về phân mảnh giá trị, cho thấy EuroLeague đang muốn tạo ra một thế trận vừa hợp tác vừa cạnh tranh để đạt được vị thế tốt nhất trong bất kỳ kịch bản nào. Chưa thể khẳng định chắc chắn điều gì sẽ xảy ra trong các vòng đàm phán sắp tới. Nhưng có một sự thật hiển hiện: dù là con đường hợp tác hay đối đầu, năm 2027 sẽ là mốc thời gian định hình lại toàn bộ bộ mặt bóng rổ châu Âu. Với tiềm lực tài chính khổng lồ của NBA và sức kháng cự của các CLB truyền thống, cuộc chiến giành thị trường bóng rổ châu Âu hứa hẹn sẽ là một trong những câu chuyện hấp dẫn nhất của thể thao thế giới trong những năm tới.